Είναι κτισμένη στην δυτική και κατακόρυφη πλευρά του Χελμού, κτίστηκε το 362 από τους Θεσσαλονικείς αδελφούς Συμεών και Θεόδωρο όπου καθοδηγήθηκαν από την Παναγία δίνοντας τους την εντολή να βρουν την Ιερή εικόνα Της από μαστίχα & κερί, φιλοτεχνημένη από τον Ευαγγελιστή Λουκά.

Αρχικά περιπλανήθηκαν στην περιοχή της Ζαχλωρού, μέχρι που συνάντησαν την βοσκοπούλα Ευφροσύνη η οποία τους καθοδήγησε στο σπήλαιο που βρισκόταν η Ιερή Εικόνα της Παναγίας. Με μεγάλη ευλάβεια οι δύο Μοναχοί πήραν την εικόνα έξω από το σπήλαιο καθάρισαν από την βλάστηση τον Ιερό Χώρο και γύρω από αυτόν άρχισαν να κτίζουν το Ναό και μικρά κελιά.

Η Ιερά Μονή υπήρξε φάρος της Ορθοδοξίας & φρούριο κατά των Τούρκων κατακτητών.
Δέχθηκε πολλές επιθέσεις όμως ποτέ δεν κατακτήθηκε, αν και καταστράφηκες τέσσερις φορές από πυρκαγιές, το 840, το 1400, το 1640 & το 1934 πάντα η Εικόνα της Παναγίας έμενε ανέπαφη. Κατά την επίθεση του Ιμπραήμ τον Ιούνιο του 1827 είναι γνωστή η ηρωική απάντηση του Ηγουμένου Δαμασκηνού:

«….δια να προσκυνήσωμεν είναι αδύνατον…αν έλθης εδώ να μας πολεμήσης και μας νικήσης, δεν είναι μεγάλο κακόν, διότι θα νικήσης παπάδες, αν όμως νικηθής …θα είναι εντροπή σου…»

Κάντε κλικ πάνω στις φωτογραφίες για να τις δείτε μεγαλύτερες

Το Δεκέμβριο του 1943, τα Ναζιστικά στρατεύματα την 8η του μήνα λεηλάτησαν, έκαψαν την Ιερά Μονή και εκτέλεσαν 16 άτομα, Μοναχούς, επισκέπτες & υποτακτικούς όπως επίσης εκτέλεσαν στην θέση Ψηλός Σταυρός εννέα Μοναχούς. Παρά τις πυρκαγιές & τις λεηλασίες η Ιερά Μονή Μεγάλου Σπηλαίου υψωνόταν πιο Μεγαλοπρεπής.

Σήμερα υψώνεται σε οκτώ ορόφους συνεχίζοντας την ιστορική πνευματική πορεία τους. Διαθέτει μεγάλο πλούτο κειμηλίων όπως ένα σπάνιο Λάβαρο με τις μορφές τριών Βυζαντινών αυτοκρατόρων, εθνικές στολές, έναν πολύτιμο Σταυρό με Τίμιο Ξύλο, λειψανοθήκες Αγίων και Ιδρυτών της Μονής, Ευαγγέλια σε περγαμήνες και βιβλιοθήκη με περισσότερους από 3.000 τόμους, καθώς και πλήθος χειρογράφων.

Χάρτης - Τοποθεσία